Trądzik - acne - Pryszcze


Henryk S. Różański & Krzysztof Świtek





Stare, ale dobre preparaty przeciwtrądzikowe



Postanowiliśmy troszkę powspominać preparaty dawniej stosowane w leczeniu trądziku.


Preparaty z siarką strąconą (Sulphur preacipitatum, Sulfur) mają działanie redukujące, keratoplastycznie, odkażające, przeciwłojotokowe, przeciwpasożytnicze. Powodują złuszczanie nakórka. Siarka wtarta w skórę przekształca się siarczki rozpuszczajaće keratynę naskórka.
Równocześnie siarka pobudza warstwę rozrodzą naskórka do czynności proliferacyjnych (twórczych). Siarka niszczy też grzyby i roztocze.
Sole wapniowe i woda wapienna wzmacniają działanie keratolityczne siarki (siarczek wapnia).
Siarka używana jest do sporządzania maści, kremów, emulsji, past 1-2-5-10-15%.
Dawniej używana również doustnie jako środek przeczyszczający i pobudzający perystaltykę jelit (w dawce do 500 mg) oraz domięśniowo w celu wzmożenia procesów immunologicznych i pobudzenia miejscowego ukrwienia (od 2 mg, stopniowo do 5 mg, potem raz w tygodniu 5 mg, w sumie 8 wstrzyknięć).


Rp. 1. Sulphur ppti. 5 g
Amyl. trit. 15 g
Camph. trit.
Mucilaginis Gummi arabici aa 1 g
Aqua Calcis aa 100 g

Rp. 2.
Sulphur. ppti. 2 g
Glycerini 3 g
Aq. bidestil. 15 g
Spir. Vini 5 g
Aq. Calcis ad 50 g

Rp. 3.
Sulfuris ppti. 5-10 g
Camphorae tritae 3 g
Gummi arabici 3 g
Aquae calcis ad 100 g

Obecnie w Polsce dostępny jest gotowy (słabszy) odpowiednik wyżej wymienionych mikstur: Acne-Sulf - emulsja 1% siarki (ok. 4 zł za 50 ml).


Płyny przeciwłojotokowe, keratolityczne, odświeżające, przeciwzapalne, przeciwświądowe i odkażające:

Rp. 4.
Mentholi 0,3 g
Spir. salicyl. 100 g

Rp. 5.
Olejek miętowy - 3 krople
Spirytus salicylowy - 100 ml
SP. Płyny zmieszać. Skórę przemywać 2-3 razy dziennie.

Rp. 6.
3% sol. Ac. borici 40 g
Mentholi 0,5 g
Spir. Vini ad 100 g

Rp. 7.
3% roztwór kwasu borowego (dostępny w aptekach) 30 ml
Olejek miętowy (dostępny w sklepach zielarskich i w aptekach) - 3 krople
Spirytus czysty 70 ml
SP. Płyny zmieszać. Oljeke najpierw rozpuścić w spirytusie czystym, potem dolać kwas borowy, wstrząsnąć. Skórę przemywać 2-3 razy dziennie.

Siarka była łączona z kwasem salicylowym i (lub) rezorcyną w preparatach o działaniu złuszczającym. Preparaty takie były wykorzystywane w terapii trądzików, plam potrądzikowych i wygładzania małych blizn.
Działają również antyseptycznie i ściągająco.
Rezorcyna (Resorcin, Resorcinum) jest 1,3-dihydroksybenzenem, związkiem fenolowym o silnych właściwościach grzybo- i bakteriobójczych. Wywiera wpływ ściagajacy i złuszczający na skórę oraz błony śluzowe, w większych steżeniach (40%) działa przyżegająco.

Gotowym preparatem siarkowo-salicylowym jest Dermaknel (GlaxoSmithKline Pharmaceuticals) - krem w cenie ok. 7 zł

Rp. 8. Pasta siarkowo-rezorcynowa na paście cynkowej z dodatkiem heksachlorofenu
Sulphuris ppti 1 g
Resorcini 0,6 g
Hexachloropheni 0,3 g
Pastae Zinci oxyd. ad 30 g

Hexachlorophene - heksachlorofen jest bakteriostatykiem metylenotrichlorofenolowym o właściwosciach odwaniających (niwelujący zapachy). Jest stosowany do odkażania sprzętu i skóry. Wchodzi w skład kosztownych zagranicznych preparatów przeciwtrądzikowych, choć sama substancja jest bardzo tania w produkcji.
Składnik emulsji Aknefug (firma Dr August Wolff), która w Polsce kosztuje ok. 54 zł. Aknefug zawiera dodatkowo estradiol. Preparaty zawierajace hekschlorofen nie wolno podawać kobietom w ciąży, bowiem działają one teratogennie, kardiotoksycznie i nefrotoksycznie dla płodu. Łatwo przechodzą przez skórę do krwi.
Aknefug simplex tego samego Producenta ma postac kremu 0,5%. Firma Ingram&Bell dostarcza na rynek roztwór 1% pod nazwą Hexaphenyl.

Rp. 9. Pasta siarkowo-rezorcynowo-kaolinowa na paście cynkowej.
Sulf. ppti 10 g
Resorcini 5 g
Kaolini 5 g
Pastae Zinci ad 100 g

Rp. 10. Papka przeciwtrądzikowa siarkowo-rezorcynowa z tlenkiem cynkowym
Sulf. ppti 5 g
Resorcini 3 g
Glycerini 15 g
Zinci oxydati 10 g
Talci 15 g
Spir. Vini 40 g
Aq. destil. 40 g

Rp. 11. Płyn siarkowo-eterowy silnie przeciwłojotokowy i przeciwzaskórnikowy.
Sulfuris ppti 10 g
Spiritus vini 32 g
Aetheris sulf. ad 100 g

Rp. 12. Płyn przeciwtrądzikowy z kamforą i kwaem borowym
Aetheris sulf. 15 g
Spiritus Vini 60% 50 g
Aq. Rosarum (woda różana) 50 g
Camphorae tritae 2 g
Acidi borici 2 g

Rp. 13. Spirytus siarkowo-kamforowy
Sulfuris ppti 4 g
Camphorae tritae 2 g
Spiritus vini 40% ad 100 g

Siarkę łączono również z ichtiolem, tlenkiem cynku i antybiotykami.
Tlenek cynku (Zincum oxydatum) działa antyseptycznie, złuszczająco i przeciwłojotokowo.

Ichtiol, czyli ammonium sulfobituminicum jest brunatną cieczą o specyficznym zapachu o działaniu odkażającym, rozmiękczającym, poprawiającym ukrwienie skóry. Hamuje ból i zapobiega rozprzestrzenianu się zakażenia w skórze. Od dawna stosowana do wyrobu maści, past, roztworów 5-10%. W Polsce dostepna jest 10% maść ichtiolowa (ok. 1,5-2,5 zł). Wchodzi w skład maści pięciornikowej i maści Tormentiol. Maść pięciornikowa w przeciwieństwie do Tormentiolu nie zawiera czteroboranu sodu. Obie maści obok ichtiolu posiadają także tlenek cynku.

Rp. 14. Pasta siarkowo-cynkowa przeciwzapalna, złuszczająca, odplamiająca skórę i antyseptyczna.
Sulf. ppti 1-1,5 g
Pastae Zinci 30 g

Rp. 15. Pasta siarkowo-ichtiolowa na paście cynkowej
Sulf. ppti 1,5 g
Ichtyoli 1,5 g
Pastae Zinci 30 g


Rp. 16. Pasta siarkowo-cynkowa z neomycyną
Sulf. ppti 1,5 g
Neomycyni 0,15 g
Pastae Zinci 30 g

Rp. 17.
Sulphur ppti 1,5-2 g
Resorcini 1-1,5 g
Pastae Zinci 30 g

Rp. 18. Zasypka siarkowo-cynkowa
Sulfur.ppti 5 g
Zinci oxydati 5 g
Talci veneti - ad 50 g

Wspomniany wyżej tlenek cynku odegrał znacząca rolę w dziejach terapii trądziku. Łączono go również z tymolem, mentolem, talkiem, koalinem, antybiotykami, kamforą, rezorcyną, kwasem borowym, kwasem benzoesowym.

Rp.19. Zasypka o działaniu przeciwłojotokowym, lekko złuszczającym, antyseptycznym i przeciwświądowym.
Mentholi 0.3 g
Zinci oxyd. 10 g
Talci veneti 10 g

Rp. 20. Zasypka antyseptyczna
Ac. borici subt. pulv. 1,5 g
Talci veneti 8,5 g
Zinci oxydati 10 g

Rp. 21. Pasta Lassara
Acidi salicilici 1 g
Zinci oxydati 12,5 g
Amyli tritici 12,5 g
Vaselini flavi 24 g

Pasta Lassara (albo inaczej cynkowo-salicylowa)jest dostepna bez recepty w gotowej formie (ok. 1,7-2,5 zł). Działa antyseptycznie, lekko złuszczająco, osuszająco.

Balsam peruwiański (Balsamum peruvianum) brunatna lub prawie czarna gęsta ciecz o aromatycznym, nieco waniliowym zapachu uzyskiwana z wydzieliny drzewa Myroxylon balsamum Harms. Balsam jest bogaty w związki fenolowe o silnych właściwościach odkażających: benzoesan benzylu, cynamonian benzylu, kwas cynamonowy, kwas benzoesowy, ponadto seskwiterpeny. Balsam kanadyjski działa przeciwzapalnie, pobudzająco na ziarninowanie i naskórnikowanie, przeciwpasożytniczo (zwalcza np. roztocze).
Dawniej powszechnie stosowany w leczeniu wielu chorób skóry, w tym trądzików, ponadto był dodawany do niektórych kosmetyków. Obecnie praktycznie zapomniany. W Polsce do obecnych czasów przetrwała jeszcze maść 10% - Balsolan (Gemi), w cenie ok. 7 zł. Ponadto są zarejestrowane preparaty zawierające związki bizmutu i cynku (jak najbardziej przydatne do terapii trądzików i łojotoku) - niestety z przeznaczeniem do leczenia stanów zapalnych odbytu. Myślę, że skojarzenie składników wielu tych preparatów mogłoby być wykorzystane w leczeniu wielu chorób skóry, jednakże producenci o tym nie pomyśleli. Na marginesie mówiąc wątpie czy mają sprzedaż tego typu preparatów do leczenia odbytu. Ale to już ich problem.

Balsam peruwiański można łączyć z azotanem srebra, co jest szczególnie cenne w terapii opornych trądzików z nasilonym zakażeniem bakteryjnym lub roztoczowym.
Popularne były także połączenia ichtiolu i kamfory z balsamem kanadyjskim w terapii chrób troficznych skóry i warstwy podskórnej, odmrożeń i trądzików.
Powspominajmy trochę recepturowych leków przeciwtrądzikowych zawierających balsam peruwiański:

Rp. 22.
Argenti nitrici 1 g
Aquae 2 g
Balsami Peruviani 10 g
Olei Ricini 10 g
Lanolini ad 100 g
Balsam rozpuścić w 10 g oleju rycynowego, wymieszać z lanoliną, dodać na końcu azotan srebra rozpuszczony w wodzie, ucierać do jednolitej konsystencji.

Rp. 23.
Argenti nitrici 0,3 g
Aquae dest. q.s.
Balsami Peruviani 1,5 g
Vaselini seu Eucerini ad 30 g
Azotan srebra rozpuścić w niewielkiej iości wody, rozetrzeć z wazeliną (lub euceryną), po czym dodać balsam.

Rp. 24. Maść
Balsami peruviani 1,5 g
Ichtyoli 1,5 g
Camphorae trit. 0,5-1 g
Lanolini seu Vaselini sive potius Eucerini 15 g

Rp. 25. Mazidło
Balsami Peruviani 2 g
Zinci oxydati
Talci veneti aa 5 g
3% Sol. Acidi borici
Aquae Calcis aa 20 g

Do leczenia trądziku wykorzystywany był również beta-naphtol. Jest to substancja krystaliczna, łatwo rozpuszczalna w alkoholach, eterach i węglowodorach, która wykazuje silne działanie odkażajace, drażniące, zwiekszające ukrwienie skóry, złuszczające, przeciwzaskórnikowe. Niszczy bakterie, grzyby i roztocze. Dawniej stosowany także do leczenia wyprysków, łuszczycy i chorób pasożytniczych, w tym grzybiczych skóry. Zwalcza nużycę. Gdy był zastosowany na duże powierzchnie skóry wchłaniał się do krwi i wywoływał zatrucie, dlatego wycofano go z polskiego lecznictwa.

Rp. 26. Maść
Naphtoli-beta 5 g
Calci carbonici preacipit. 2,5 g
Saponis kalini 14 g
Vaselini flavi ad 50 g


Rp. 27. Maść
Naphtoli 5 g
Sulfuris preacipit. 25 g
Saponis kalini
Vaselini flavi aa 10 g
Odważyć beta-naftol i mydło potasowe, dobrze wymieszać, dodawać stopniowo siarkę. Po uzyskaniu gęstej pasty dodawać i wymieszać wazelinę zółtą.

Rp. 28. Roztwór do przemywania.
Naphtoli-beta 0,5-1 g
Spiritus 60% do 100 g

Rp. 29. Płyn do przemywania.
Naphtoli beta 1 g
Sulfuris preacipit. 5 g
Balsami Peruviani 2,5 g
Spiritus vini 70% ad 100

Sięgając do starych medykamentów przeciwtrądzikowych i przeciwłojotokowych nie sposób zapomnieć o dermatolu.
Dermatol - bismuthum subgalicum ma postać zółtego proszku nierozpuszczalnego w wodzie i alkoholach. Działa odkażająco, ściągająco i lekko złuszczająco, hamuje łojotok, zapobiega ropnym zmianom oraz grudkom zapalnym.
Skórę trądzikową można pudrować dermatolem lub smarować pastami, maściami, albo zawiesinami zawierającymi dermatol.

Rp. 30. Maść dermatolowa
Dermatoli 0,9 g
Eucerini anhydrici ad 30 g

Rp. 31. Maść dermatolowo-kamforowa
Dermatoli 0,9 g
Camphorae tritae 0,2 g
Eucerini ad 30 g

Preparaty salicylowe działają keratolitycznie, przeciwłojotokowo, oczyszczająco, rozjaśniająco, przeciwzapalnie i odkażająco.

Rp. 32. Płyn salicylowo-tymolowy
Thymoli 0,5 g
Acidi salicylici 2 g
Spir. vini 70% ad 100 g

Rp. 33. Płyn salicylowo-kamforowy
Acidi salicylici 2 g
Camphorae 1 g
Spir. vini 70% ad 100 g

Rp. 34. Płyn przeciwłojotokowy do włosów i na skórę
Acidi salicylici 2 g
Tinct. Tormentillae 5 g
Spir. vini 70% ad 100 g

Rp. 35. Płyn przeciwłojotokowy, oczyszczający i przeciwzapalny do włosów i skóry.
Ac. salicylici 1 g
Tinct. Arnicae 3 g
Spir. vini 70% ad 100


Preparaty ołowiu i glinu (octanowinian glinu (aluminium acetotartrate), octan glinu (aluminium aceticum) i octan ołowiu (plumbum aceticum) działają przeciwbakteryjnie, przeciwroztoczowo, przeciwobrzękowo, przeciwłojotokowo, przeciwzapalnie, krwiotamująco, przeciwbólowo i ściągająco.
Do połowy XX wieku były również zalecane do leczenia trądziku i dużych ropni.

Octan i octanowinian glinu, znane są pod nazwą Altacet lub wody /płynu/ Burowa - Liquor Burowii.
Powszechnie używane są do okładów na stłuczenia i obrzęki. Tymczasem nadają się również do przemywania skóry łojotokowej, trądzikowej, z rozszerzonymi porami i pokrytej obficie zaskórnikami oraz bolesnymi ropniami. Jak mawiał mój Dziadek "wielkiego, bolącego ropnia, opornego na antybiotyki można cofnąć w ciągu kilku godzin czyniąc okłady z wody Burowa".
W celu przygotowania leczniczego roztworu należy rozpuścić 3 tabletki Altacet'u w szklance przegotowanej ciepłej wody.
Dla zainteresowanych podajemy, że z octanu ołowiu przygotowywano 1% roztwór do okładów. Obecnie ta substancja nie jest stosowana w medycynie europejskich krajów.
Jeśli jesteśmy już przy ołowiu, warto wspomnieć o starej maści ołowiawej (Unguentum Diachylon), która działa przeciwzapalnie i ściągająco i również była stosowana do leczenia owrzodzeń, ropni, trądziku, wyprysków. Maść ta zawiera w składzie tlenek ołowiu Plumbum oxydatum.

Rp. 36. Maść ołowiawa
Plumbi oxydati 20 g
Olei Rapae 40 g
Adipis suilli 40 g
Aq. destil. q.s.

Do ściągania porów, dezynfekcji i zwalczania łojotoku wykorzystywano również ałun - Alumen, czyli Alumen kalicum (Alumini kalii sulfas). Był to również popularny środek hamujący krwawienia z niewielkich skaleczeń. Pod względem chemicznym ałun potasowo-glinowy KAl(SO4)2*12H2O. Ałuny są podwójnymi siarczanami metali trójwartościowych oraz jednowartościowych.

Rp. 37. Płyn ściągający pory, przeciwłojotokowy, odkażający.
1% sol. Ac. benzoici - 2 g
Mentholi 0,5 g
Alumen 1 g
Zinci oxydati 1 g
Spir. vini 70% 15 g
Aq. destil. 80 g


Preparaty przeciwtrądzikowe do samodzielnego sporządzenia w warunkach domowych wzorowane na starych recepturach.



Płyny ściągające, przeciwzapalne, złuszczające, odświeżające rozjaśniające cerę.
Rp. A. Płyn.
Spirytus salicylowy 75 ml
Nalewka arnikowa 10 ml
Spirytus kamforowy 15 ml
SU. Skórę przemywać 2-4 razy dziennie.

Rp. B. Płyn.
Spirytus salicylowy 75 g
Nalewka z kłączy pięciornika 15 ml
Azulan lub Azucalen 10 ml
Skórę przemywać 2-3 razy dziennie.
Nalewka z pięciornika - Tinctura Tormentillae: 1/2 szklanki rozdrobnionych kłączy zalać 250 ml alkoholu 40-70%, wytrwaiać 7 dni, przefiltrować.

Rp. C. Płyn. Roztwór kwasu borowego 3% 30 ml
Spirytus salicylowy 60 ml
Olejek różany 2-3 krople
Olejek miętowy 1 kropla
Nalewka arnikowa lub pięciornikowa 10 ml
Spirytus czysty - 10 ml
Olejki rozpuścić w czystym spirytusie, nastepnie połączyć z nalewką arnikową /pięciornikową/, potem ze spirytusem salicylowym i kwasem borowym.
Skórę przemywać 2-3 razy dziennie.


Rp.D. Zawiesina.
Dermatol 1 łyżka
Spirytus kamforowy 15 ml
Spirytus salicylowy 85 ml
SU. Przed użyciem wstrząsnąć. Silne działanie przeciwłojotokowe i odkażające. Złuszcza plamy potrądzikowe.


Płyny do zmywania skóry mieszanej



Rp.E. Płyn.
Alkohol 40-70% - 40 ml
Sok z ogórka 70 ml
Olejek różany 3 krople
Gliceryna 10 ml
Napar z rumianku lub krwawnika 40 ml
Spirytus salicylowy 40 ml
Olejek połączyć najpierw z alkoholem i gliceryną, potem dodac pozostałe składniki.

Rp.F. Płyn przeciwtrądzikowy do zmywania skóry łojotokowej i trądzikowej.
Napar z fiołka trójbarwnego - 25 ml
Napar z mięty - 25 ml
Napar z wrzosu - 25 ml
Napar z tataraku - 25 ml
Spirytus kamforowy - 100 ml
Spirytus salicylowy lub mrówczany - 100 ml

Rp.G. Płyn oczyszczający, ściągający i odkażający silny. Polecamy!
Acne-Sulf - zawiesina - 1 opak.
Płyn Adonis-Afrodyta - 1 opak.
SP. Oba składniki wymieszać. Skórę trądzikową i łojotokową z plamami przemywać 2 razy dziennie.

Płyny wybielające, oczyszczające, przeciwłojotokowe, przeciwzaskórnikowe, odkażające
z arbutyną! Polecamy!


Arbutyna jest to glikozyd hydrochinonu. Występuje w dużych ilościach w gruszy Pyrus communis (Frondes, cortex, folium Pyri), mącznicy Arctostaphylos uva-rsi (Folium Uvae ursi), borówki Folium Vitis, wrzosu - Herba Ericae, kaliny Cortex seu Folium Viburni(Viburnum opulus) i w rodzaju Bergenia.
Arbutyna (arbutinum, arbutin) w środowisku zasadowym rozpada się do hydrochinonu działajac odkażajaco i wybielająco. Hamuje melanogenezę w melanocytach.
Od dawna była stosowana także w celu odkażenia dróg moczowych.
Arbutyna została obecnie odgrzebana przez wielu producentów kosmetyków jako naturalne źródło hydrochinonu.
Kosmetyki zawierające arbutynę są bardzo kosztowne, jednakże niektóre są mało skuteczne, bowiem są zakwaszane do pH 5,5.
W środowisku kwaśnym arbutyna nie rozpada się do hydrochinonu i nie działa wybielająco oraz antyseptycznie.
Rozwiązaliśmy ten problem wykorzystując sól Vichy, która jest zasadowa. W środowisku zasadowym preparat działa jak należy:-)
Sól Vichy - Sal Vichy Factitium (Ziołolek)jest dostępna w aptekach bez recepty w postaci tabletek musujących do przygotowania roztworu.

Rp.H. Płyn wybielajacy i przeciwtrądzikowy. Polecamy!
Odwar z liści mącznicy lekarskiej - 50 ml
Odwar z liści lub owocu borówki - 50 ml
Spirytus kamforowy lub czysty 100 ml
SP. Płyny starannie wymieszać. Preparat przechowywać w lodówce. Skórę przemywać 3 razy dziennie.
Liście mącznicy i borówki są dostępne w aptekach i w sklepach zielarskich oraz w aptekach bez recepty.
Odwar: 2 łyżki surowca zalać 2 szkl. wody, gotować 3 minuty, odstawić na 30 minut, przecedzić.
W celu wzmocnienia działania arbutyny - stosować na skórę uprzednio przemytą roztworem soli Vichy! - 1 tabletka na szklankę wody przegotowanej.

Rp. I. Płyn przeciwtrądzikowy i wybielający
Odwar z kory, gałązek lub liści gruszy - 50 ml
Odwa z kory lub liści kaliny - 50 ml
Odwar z kwiatu lub ziela wrzosu 50 ml
Odwar z liści borówki - 50 ml
Spirytus kamforowy 100 ml
SP. Płyny wymieszać. Preparat przechowywać w lodówce. Skórę przemywać 3 razy dziennie. Zalecamy przemywać skórę abutynowym preparatem po uprzednim zastosowaniu roztworu soli Vichy.
Kora kaliny, liść borówki i ziele wrzosu są dostepne w aptekach i w sklepach zielarskich.
Odwar: 2 łyżki surowca zalać 2 szkl. wody, gotować 3 minuty, odstawić na 30 minut, przecedzić.
Gruszę należy samemu zebrać i szybko wysuszyć w temp. 45-50 stopni C (np. w lekko podgrzanym piekarniku).


Różne


Rp. J. Maść kamforowo-dermatolowo-siarkowa. Łączy działanie wszystkich składników.
Akne-Sulf - zawiesina - 2 łyżki
Olejek kamforowy - 10 ml
Dermatol - 3 saszetki 2 g (6 g)
Krem Nivea - 1 opak. 50 ml
SP. Dermatol rozmieszać z olejkiem kamforowym i Akne-Sulf, dodawać Nivea, ucierać na jednolitą masę.
Wklepywać w skórę 2 razy dziennie.

Rp. K. Maść siarkowo-cynkowa z antybiotykiem
Akne-Sulf - zawiesina - 2 łyżki
Pasta cynkowa - 1 łyżka
Tribiotic - 4 saszetki
SP. Składniki ucierać aż do uzyskania jednolitej masy. Skórę smarować 3 razy dziennie.


Powrót na stronę główną






Modyfikacje receptur i receptury autorów chronione prawami autorskimi


Krosno-Gdynia-Poznań 2004