| Substancje przeciwbólowe i
przeciwzapalne stosowane w medycynie dawnej i współczesnej |
| Henryk St.
Różański |
| Pochodne
kwasu propionowego |
| John
Nicholson
i Stewart Adams od połowy lat pięćdziesiątych prowadzili
badania nad pochodnymi kwasu propionowego. Ich głównym celem
było opracowanie preparatu zastępującego salicylany stosowane
wówczas w leczeniu chorób reumatycznych w olbrzymich
dawkach. W 1961 roku dokonali syntezy ibuprofenu. W 1962 roku
opatentowali ibuprofen i szereg podobnych związków. W większości
jednak krajów ibuprofen został wprowadzony do lecznictwa dopiero
w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W Stanach
Zjednoczonych zaczęto go stosować najwcześniej, od 1974 roku. Ibuprofen, (CH3)2CHCH2C6H4CH(CH3)COOH, (2, 4-iso-butyl-phenyl propionicum acidum), czyli kwas alfa-metylo-4-(2-metylo-propylo)fenylo-octowy, hamuje syntezę nadtlenków i prostaglandyn. Dzięki temu działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo, przeciwreumatycznie. Zapobiega zlepianiu krwinek, wydłuża czas krwawienia. Po podaniu doustnym ulega wchłonięciu z jelit do krwi w ciągu 1 godziny. Jest wiązany przez białka w 99%. Okres półtrwania wynosi 2 godziny. Działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne utrzymuje się krótko, około 4 godziny. W ustroju ibuprofen jest metabolizowany do kwasu alfa-metylo-4-(2-hydroksy-2-metylo-propylo)fenylo-octowego i alfa-metylo-4-(2-karboksypropylo)fenylo-octowego. Wydalany jest z moczem. Przenika do jam stawowych oraz przez łożysko. Stosowany w leczeniu chorób przeziębieniowych, objawów chorób zakaźnych, w leczeniu chorób reumatycznych i bólów różnego pochodzenia. Jest lekiem bezpiecznym. Nie należy go podawać wraz z salicylanami (interakcja konkurencyjna). Nasila działanie leków przeciwzakrzepowych, hamuje działanie leków moczopędnych. Nie podawać dzieciom poniżej 12 roku życia, kobietom w ciąży i laktacji. Przeciwwskazany w czynnej chorobie wrzodowej. Działania uboczne ibuprofenu to przede wszystkim bóle brzucha, nudności, wymioty, alergia, rzadziej biegunka, obrzęki i zawroty głowy. Dawkowanie ibuprofenu: doustnie 1200-2400 mg/24 h. Miejscowo wcierać maść lub żel kilka razy dziennie, po czym pokryć bandażem elastycznym. W Polsce zalecane są zbyt małe dawki ibuprofenu, w związku z czym istnieje nieprawdziwy pogląd o nieskuteczności tej grupy leków w leczeniu chorób reumatycznych i zwalczaniu bólów. Dostępny jest w formie drażetek 200 i 400 mg, tabletek powlekanych 200, 400, 600, 800 i 1000 mg, kapsułek 300, 400, 800 mg, tabletek rozpuszczalnych 200, 400, 600 i 800 mg, czopków 500, 542.2 mg, saszetek z granulatem 400 i 600 mg, syropu, zawiesiny, żelu 5%, kremu 5% i ampułek 800 mg (domięśniowo). W preparatach złożonych jest łączony najczęściej z psudoefedryną i kodeiną. Ibuprofen jest związkiem aktywnym optycznie o dwóch konfiguracjach, jedna z nich skręca światło w lewo (-) a druga w prawo (+). Ibuprofen występuje więc w formie prawoskrętnej i lewoskrętnej (enancjomery). Czystym enancjomerem prawoskrętnym jest dexibuprofen. Wprowadzono go do lecznictwa w postaci tabletek 150, 300 i 450 mg. Średnio stosuje się go w dawce 300-900 mg 3 razy dziennie Jest bezpieczniejszy od zwykłego ibuprofenu (mieszaniny racemicznej dwóch odmian optycznych). Ketoprofen, C16H14O3, 2-(3-benzoylphenyl)-propionicum acidum, czyli kwas 3-benzoilo-alfa-metylofenylooctowy - działa silnie przeciwzapalnie, przeciwbólowo, przeciwgorączkowo. Ulega wchłonięciu z jelit do krwi w ciągu 40-60 minut. Szczególnie wysokie stężenie osiąga na terytorium stawów. Wydalany jest z moczem i kałem. Wartościowy w leczeniu chorób reumatycznych. Dawkowanie ketoprofenu: 100 mg 2 razy dz., w razie silnego bólu – 200 mg jednorazowo, potem 100 mg 3 razy dz. Doodbytniczo podaje się 100 mg 2 razy dziennie. Domięśniowo – 100 mg 2 razy dziennie. Formy o przedłużonym działaniu 200 mg– 1 raz dziennie. W handlu ketoprofen występuje pod postacią tabletek 200 mg o przedłużonym działaniu, tabletek powlekanych 50, 100, 150 mg, czopków 100 mg, kapsułek 50, 100 i 200 mg, ampułek 100 mg/2 ml, fiolek 100 mg z suchą substancją i żelu 2,5%. Pokrewnym związkiem jest kwas 2-fluoro-alfa-metylo-1,1-bifenylo-4-octowy, czyli flurbiprofen. Działa silnie przeciwzapalnie, przeciwagregacyjnie, przeciwgorączkowo i przeciwbólowo. Może być stosowany w leczeniu chorób przeziębieniowych, chorób reumatycznych, stanów zapalnych mięśni, ścięgien, tkanki podskórnej. Jest lekiem bezpiecznym. Dawkowanie flurbiprofenu: 100 mg co 8 godzin w chorobach gorączkowych i w reumatyzmie. Doodbytniczo 100 mg 2 razy dziennie. Forma o przedłużonym działaniu 200 mg – 1-2 razy dziennie. W praktyce stosowany w formie tabletek 50 i 100 mg, kapsułek 200 mg o przdłużonym działaniu i czopków 100 mg. Alminoprofen, alpha-methyl-4-[(2-methyl-2-propenyl)amino]benzeno- aceticum acidum, C13H17NO2, hamuje cyklooksygenazę prostaglandynową. Działa przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo i przeciwbólowo. Ulega wchłonięciu z jelit do krwi w ciągu godziny. Wiązany jest przez białka w 95%. Okres półtrwania wynosi 3-5 godzin. Wydalany jest z moczem (w 60%) i kałem. Zalecany w reumatoidalnym zapaleniu stawów, zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, w pourazowych bólach i zapaleniach stawów oraz tkanek miękkich, w rwie kulszowej, nerwobólach, zapaleniu wielonerwowym, kręczu szyi, zapaleniu gardła i ucha środkowego, w przeziębieniu i do łagodzenia objawów chorób zakaźnych. Nie należy kojarzyć z innymi lekami przeciwzapalnymi. Nie podawać kobietom w ciąży i podczas laktacji. Przeciwwskazany w chorobie wrzodowej. Stosowany jest doustnie w dawce 300 mg 2-3 razy dziennie w formie tabletek 300 mg. W ostrych stanach bólowych i zapalnych – 300 mg co 6 godzin, po kilku dniach dawkę należy zmniejszyć. Podobnie jak ibuprofen działa również fenoprofen stosowany w formie tabletek 300 i 600 mg w dawce 300-600 mg 3-4 razy dziennie. Wartościowy w leczeniu chorób przeziębieniowych i bólów różnego pochodzenia. Fenbufen, 4 - (4 - biphenylyl) - 4 - oxobutyricum acidum, C16H14O3, jest silnym lekiem przeciwbólowym, przeciwzapalnym, przeciwreumatycznym i przeciwgorączkowym. Okres półtrwania wynosi około 10-14 godzin. Szybko, bo w ciągu godziny przenika z jelit do krwi. Jest bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów. Zalecany w dawce 600-900 mg/dobę. W długotrwałej kuracji można stosować 600 mg 1 raz dziennie na noc. W ostrych stanach zapalnych i uporczywych bólach 300 mg co 8 godzin. Dostępny w handlu w postaci tabletek i kapsułek 300 mg. Naproxen, czyli kwas metoksy-metylo-naftylooctowy (6-methoxy-alpha-methyl-2-napthaleneacetic acid), C14H14O3. Substancja ma postać kryształków nierozpuszczalnych w wodzie i temperaturze topnienia 155,5o C; jest dobrze rozpuszczalna w rozpuszczalnikach organicznych (etanol, węglowodory ciekłe, etery). Naproksen wywiera działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwartretyczne, przeciwreumatyczne, przeciwgorączkowe i przeciwagregacyjne. Hamuje syntezę prostaglandyn i tromboksanu. Wzmaga działanie leków przeciwzakrzepowych. Ulega wchłonięciu z jelit do krwi w ciągu 1 godziny. Okres półtrwania wynosi 17-30 godzin. Jest wydalany z moczem w postaci zmetabolizowanej i niezmienionej. Przenika do krwi matki i przez barierę łożyskową. Zalecany w leczeniu chorób reumatycznych i skazy dnawej. Znosi bóle stawów i kości oraz bóle pourazowe (np. kontuzje sportowe). Nie powinien być podawany w okresie krwawienia miesiączkowego z powodu wyraźnego wydłużania czasu krzepnięcia krwi. Spośród objawów ubocznych należy wymienić: zgagę, nudności, uczynnienie choroby wrzodowej, możliwość inicjacji krwawień z owrzodzeń i brodawczaków przewodu pokarmowego, zawroty głowy, szum w uszach. Przy zażywaniu na czczo wywołuje wymioty, silną zgagę i ból brzucha. U niektórych osób mogą wystąpić objawy alergiczne. Naproksenu nie podawać dzieciom, kobietom ciężarnym, karmiącym oraz osobom z niewydolnością krążenia, wątroby i nerek, skazą krwotoczną, czy też chorobą wrzodową. Dawkowanie naproksenu: średnio 500-750 mg/24 h, np. 2-3 razy dziennie po 250 mg. Doodbytniczo – 500 mg 1 raz dziennie. Miejscowo wcierać żel kilka razy w ciągu doby, potem pokryć bandażem elastycznym. Preparaty handlowe mają postać tabletek 100, 250, 500 i 750 mg, tabletek powlekanych 250, 275, 500 i 550 mg, czopków 500 mg, ampułek 550 mg/5 ml z dodatkiem znieczulającej lidokainy, syropu i żelu. Kwas tiaprofenowy (tiaprofenic acid, acidum tiaprophenicum, kwas benzoilo-metylo-tiofeno-octowy) działa przeciwbólowo, przeciwwysiękowo, przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Z jelit do krwi ulega resorpcji w ciągu 2 godzin. Działa długo, około 12 godzin. Łatwo przechodzi do stawów (maź, tkanka łączna). Jest wydalany z moczem w ciągu 24 godzin. Zalecany w zwalczaniu bólów pourazowych, reumatycznych, artretycznych, pozabiegowych. Skuteczny w postrzale, kręczu szyi, w bólach zębów, w bólach przy zapaleniu żył i bólach pozłamaniowych. Wzmaga działanie leków przeciwzakrzepowych przeciwcukrzycowych i sulfonamidów. Tiaprofenic acid nie należy kojarzyć z innymi niesteroidowymi lekami przeciwbólowymi. Nie podawać dzieciom poniżej 13 roku życia, ponadto chorym na wrzody, niewydolność wątroby i nerek, kobietom ciężarnym i karmiącym. Przy nadwrażliwości może wywołać skórne odczyny alergiczne i obrzęk Quinckego. Często wywołuje nudności i bóle brzucha. Może spowodować zatrzymanie wody i sodu w organizmie. Dawkowanie tiaprofenic acid: 300-400 mg 2 razy dziennie doustnie (po jedzeniu) lub doodbytniczo. Po tygodniowym stosowaniu dawki leku należy zmniejszyć do 200 mg 2 razy dziennie. W obrocie handlowym dostępny w formie czopków 300 mg oraz tabletek 200 i 300 mg. |