| Substancje przeciwbólowe i
przeciwzapalne stosowane w medycynie dawnej i współczesnej |
| Henryk St.
Różański |
| Pochodne
chinoliny |
| Tutaj
należą
alkaloidy zawierające pierścień chinolinowy, np. cynchonina,
kupreina, chinina. Chinina (quinina) jest głównym alkaloidem
różnych gatunków Cinchona (Rubiaceae). W lecznictwie
stosuje się siarczan chininy – Chininum sulfuricum, chlorowodorek
chininy – Chininum hydrochloricum i bromowodorek chininy – Chininum
hydrobromicum i nie stosowany już chininian wapnia Chininum calcium.
Chinina zmniejsza przemianę materii, hamuje czynność enzymów
oksydacyjnych (zmniejsza się wówczas ilość wydzielanej energii
cieplnej), obniża ciepłotę ciała, wywiera działanie
przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, wzmaga skurcze macicy (uczula
macicę na bodźce porodowe), pobudza wydzielanie soków
trawiennych, rozszerza naczynia krwionośne w skórze, wzmaga
wydzielanie potu (wpływ napotny), kurczy mięśnie gładkie, działa
zabójczo na zarodźce malaryczne; w dużych dawkach zwalnia
przewodzenie bodźców w sercu. W małych dawkach działa
profilaktycznie w chorobach zakaźnych, zwłaszcza w grypie i
przeziębieniu. Do niedawna produkowany był w Polsce preparaty złożone:
Isochin i Amidochin, zawierające obok środka przeciwbólowego i
przeciwzapalnego (salicylamid, aminofenazon) także chininę. Wskazania do stosowania chininy to profilaktyka i leczenie zimnicy (malarii) opornej na inne leki; nerwobóle, zapalenie płuc, choroby przeziębieniowe, gorączka, grypa, brak apetytu (nalewka chinowa, np. na korze chinowca), pierwotne słabe bóle porodowe, krwawienia porodowe. Dawkowanie chininy: doustnie – 30-150 mg jako tonicum; 300 mg dziennie jako środek napotny i przeciwgorączkowy; zimnica 1500-2000 mg dziennie (3-4 razy dziennie po 500 mg); dawka maksymalna dobowa 2 g!, jednorazowa max 0,5 g!; jako lek przeciwbólowy – 250 mg 2 razy dziennie. Nalewka z kory chinowej (nie tak dawno dostępna w aptekach) działa żółciopędnie, pobudzająco na apetyt i trawienie oraz pobudzająca wydzielanie śliny oraz soków trawiennych; była stosowana w dawce 20-30 kropli 2-3 razy dz. przed jedzeniem. Z kory chinowej sporządza się odwar 10% i zażywa 1 łyżkę stołową 4-6 razy dziennie jako lek przeciwgorączkowy. Sproszkowana korę Pulvis Cinchonae stosuje się w niektórych krajach jako lek w dawce 1500 – 3500 mg/dobę (gorączka, grypa). Dawka śmiertelna chininy wynosi ok. 8000 mg. Pochodną chinoliny jest także chlorochina (Chloroquine) wykorzystywana oficjalnie w leczeniu i profilaktyce zimnicy. Używana jest także do leczenia tocznia rumieniowatego, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa i reumatoidalnego zapalenia stawów. Związek ten jest trucizną protoplazmatyczną, hamuje enzymy lizosomalne, chemotaksję leukocytów i syntezę kwasów nukleinowych. Hamuje odczyny autoagresji. Działa przeciwzapalnie. Podawany jest w dawce 300 mg/dobę przez 3-6 miesięcy. W trakcie leczenia konieczne są regularne kontrole okulistyczne stanu rogówki i siatkówki. Chlorochina może spowodować zmętnienie rogówki i zwyrodnienie siatkówki. |